کباب­خانه­­یِ بُناب

یا

پای­گاه ِعملیاتی­یِ »اینتلیجِنس سِرویس« ؟

 (بررسی­یِ نکات و نقاطی از مجموعه­یِ تلویزیونی­یِ «عمارت ِفرنگی»)

رحمان ِحسینی

  شنبه / هفدهم ِاسفند ِهشتاد و هفت / روزنامه یِ "روزان"

  * تا الان که بلاگ رو به روز می کنم هنوز روزنامه یِ امروز روی ِسایت ِ روزان آنلاین قرار نگرفته؛ لینک رو بعدن اضافه می کنم .

پیش درآمد ِ 1

1- فارغ از تمام ِکاستی­هایِ تاریخی و ... که می­خواهم ذکر کنم، مجموعه­یِ «عمارت ِفرنگی» محاسنی چند هم داشت که ذکر ِبرخی از آن­ها را بر خود واجب می­دانم و از آن جمله است بازی­یِ چشم نواز ِجنابان محمّد ِمطیع و حسین ِمحجوب و نیز بازی­یِ درخشان ِسعید ِنیک­پور در نقش ِمحمّدعلی­یِ فروغی؛
که همه­گی، نه تنها مایه­یِ اعتبار و آبرویِ مجموعه بودند، بل که باعث شدند، حدّ ِاقل، تصویری دل­پذیرتر، از شخصیّت­هایِ تأثیرگذار ِتاریخی، در ذهن ِمردم ِما نقش ببندد. شاید «مدرّس» ِحسین ِمحجوب هم بماند و نام ِاو کنار ِزنده­یادان هادی­یِ اسلامی و خسرو شکیبایی جایی باز کند. سعید ِنیک­پور هم که گویی برای همه­یِ نقش­هایِ تاریخی، مناسب است و جای­گاهی ویژه در تک­تک ِپروژه­هایِ تاریخی دارد.

2- کارگردان ِجوان ِمجموعه، در معدودی از سکانس­ها و پلان­ها، نشانه­هایی خوب به جا گذاشته است؛
 به ویژه سکانس­هایِ خودکشی­یِ دختر ِفروغی و مرگ ِفروغی؛ هرچند که راه­نمایی­ها و مشاورات ِ
سعید ِنیک­پور هم بی تأثیر نبوده لابد؛ امّا در هر حال، این­ها نشانه­هایی هستند بر آینده­یِ احتمالن خوب ِکارگردانی که کم­کم از شدّت ِپرکاری دارد کمی هم تجربه کسب می­کند؛ که قدما هم لابد دلیلی
داشته­اند برایِ گفتن ِاین که: «کار ِنیکو کردن از پُر کردن است!»

امّا، هشداری نیز برای ِمحمّدرضا ورزی وجود دارد و آن هم این است که خود را مجذوب و محدود ِ
قصّه­پردازی­هایِ تاریخی­یِ شهبازی­ها نکند و اگر می­خواهد شمّه­یی از کارهایی چون آثار ِعلی­یِ حاتمی ارائه دهد، و یا حدّ ِاقل نزدیک به کارگردان­هایِ موفّق ِحال ِحاضر ِاین ژانر- مانند ِحسن ِفتحی و ...- باشد، باید یا رو به برداشت­هایی دراماتیک و بیش­تر تخیّلی و با شخصیّت­هایی استعاری آورد- چون «هزاردستان» و یا متأخّرتر از آن «مدار ِصفر درجه»- و یا اگر قصد ِرئالیست بودن و اقتباس ِوفادارانه دارد، تاریخ را همان گونه که بوده و هست روایت کند- مانند ِ«کمال الملک»، «امیرکبیر»، «شاه شکار» و ...- و این نشود که یک مجموعه­یِ تلویزیونی «به روایت ِمحمّدرضا ورزی» تبدیل شود به برداشتی غیر واقعی از تاریخ و چیزی صرفن «قصّه­یِ شب» وار، «به روایت ِمحمّدرضا ورزی و شرکاء»!

پیش درآمد 2

1- در روزهایِ دهه­یِ فجر و مصادف با سی­امین سال­گرد ِپیروزی­یِ انقلاب ِاسلامی، از شبکه­یِ دویِ سیما، مجموعه­یی پخش شد به نام ِ«عمارت ِفرنگی» [به روایت ِمحمّدرضا ورزی!]. هدف ِاین یادداشت، بررسی­یِ برخی نکات و نقاط ِمبهم، ناقص و یا نادرست، در ساختار ِتاریخی و نحوه­یِ به تصویر کشیدن ِوقایع ِتاریخی در این مجموعه است. حال، بپردازیم به بحث.

2- نخست، می­خواهم با چند جمله­یِ- شاید نمادین، ولی- مهم، آغاز کنم :

این، یک قاعده­یِ مهم و منطقی در علم ِتاریخ است: «عمل ِروایت ِتاریخ، بدون ِهر گونه سَنَد یا پشتوانه­یِ تاریخی، چیزی جز قصّه­سرایی نیست؛ هرچند، برایِ مخاطب، جذّاب باشد.»

این قاعده، هدف یا شاید هم اهدافی دارد، که به وسیله­یِ آن، می­خواهد راه ِپیش ِرویِ مورّخ یا
پژوهش­گر ِتاریخ را روشن کند. می­خواهد بگوید که در کار ِروایت ِتاریخ، هیچ چیز، مهم­تر از
" راست­گویی " نیست. وظیفه­یِ پژوهش­گر ِتاریخ، جست­ و جویِ حقیقت و روایت کردن آن است؛ نه ارائه­یِ هر چه که مخاطب ِاو بپسندد.

تاریخ، علم ِاطمینان از صحّت و حقیقت ِامور و در واقع علم ِصددرصدها ست. هیچ چیزی محتمل­الوقوع یا نیمه راست در آن وجود ندارد. اگر لحظه­یی هم، بررسی­یِ واقعیّت­هایِ­ حادث شده در طول ِزمان، تبدیل به نوعی حدس و گمان ِنیمه محتمل، یا ابزاری برایِ پیش­بُرد ِاهداف ِراوی و پژوهش­گر شود، دیگر نمی­توان نام ِآن را تاریخ گذاشت. نام­اش چیزی دیگر می­شد؛ که انتخاب ِنام هم بهتر است، بر عهده­یِ همان­ها که این بلا را بر سر ِتاریخ آورده­اند و می­آورند و - خدای ناکرده - خواهند آورد، باشد؛ تا هر نامی که
می­خواهند بر آن بگذارند؛ جز تاریخ.

3- در اقتباس­هایِ دراماتیک از وقایع و روایت­هایِ تاریخی، روش­هایی وجود دارند، که از میان ِآن­ها، دو روش از دیگر روش­ها معمول­تر اند؛ یکی اقتباس ِوفادارانه با ذکر ِهمه­یِ واقعیّت­های ِموجود و
نادیده گرفتن ِتمام ِحدس و گمان­هایِ بدونِ اساس، و دیگری اقتباس آزاد که دست ِنویسنده و کارگردان را در به تصویر کشیدن ِتنها بخشی از واقعیّت­هایِ موجود باز می­گذارد و باقی­یِ قصّه را به تخیّل
وا می­گذارد. از جمله ­یِ نمونه­هایی که در ایران ساخته شده اند، می­توان به «کمال­الملک» و «هزاردستان» دو ساخته­یِ تحسین­شده­یِ زنده­یاد علی­یِ حاتمی اشاره کرد که اوّلی مصداقی ست برایِ اقتباس ِوفادارانه و دیگری بهترین اثر ِتولید شده در چارچوب اقتباس ِآزاد و نیمه واقعی، از دید ِبسیاری از منتقدان.

حال، از آن­جایی که کارگردان ِ«عمارت ِفرنگی»، در مصاحبه­یی [1] تأکید بر کاملن وفادارانه بودن و واقعی بودن ِاثر ِخود کرده­است و اذعان داشته که قصد ِ«گول زدن» ِمخاطبان ِخود را ندارد، می­توان
 «عمارت ِفرنگی» را در زمره­یِ اقتباس­هایِ وفادارانه به شمار آورد و بر همین مبنا به قضاوت درباره­یِ آن نشست.

4- این مجموعه، نام ِدو تن از اشخاص ِپُر سر و صدایِ عرصه­یِ نوشتن ِکتب ِتاریخی! را به عنوان ِمشاور و کارشناس، یدک می­کشد؛ عبدالله ِشهبازی و خسرو معتضد. بنا بر این، در واقع جدا از مخاطبان ِاین مجموعه و کارگردان ِآن، دیگر مخاطبان ِاصلی­یِ این یادداشت، همین افراد ِمدّعی­یِ روایت کردن ِتاریخ هستند که اصطلاحن، چندین پیراهن از کارگردان ِمجموعه نیز بیش­تر پاره کرده اند و خود را وقف شده و
دود ِچراغ خورده­یِ تاریخ می­دانند؛ زیرا از محمّدرضا ورزی توقّعی نمی­رود که علی­یِ حاتمی باشد و یا حتّا یک دهم یا صدم از او را تکرار کند؛ بل­که توقّع ِاصلی از کسانی ست که عناوینی پرطمطراق چون پژوهش­گر ِتاریخ ِمعاصر، روایت­گر ِتاریخ، کارشناس و ... را به نام ِخود ضمیمه می­کنند. کتاب­هایِ
عبدالله ِشهبازی را که خوانده­ام و می­توان گفت در این چندین و چند سال، تلاشی بسیار کرده است تا مخاطب را وادار به قبول ِاین مسئله کند که عبدالله ِشهبازی فراتر از ویرایش­گر ِخاطرات ِفردوست است و خود، یک پژوهش­گر ِتاریخ است؛ حال آن که به جایِ پژوهش ِتاریخ، نشان داده که از تاریخ و
 تاریخ­پژوهی، به مثابه­یِ ابزاری برایِ محکوم کردن ِافراد و جریان­ها و بعضن حتّا به سخره گرفتن ِشان استفاده می­کند؛ این مسئله را می­توان از علامت­هایِ تعجّب (!) و تمسخر ِمتعدّد در جا به جایِ آثار ِشان نیز فهمید. آقایِ خسرو معتضد نیز، زمانی که من و امثال ِمن کودک بودیم و به مطالعه­یِ تاریخ علاقه داشتیم، نویسنده­یی با قلم ِجذّاب بود که در نقش ِ«قصّه گویِ تاریخی- تلویزیونی» نیز جذّابیّتی فراوان برایِ مخاطب داشت و وقتی شبه رمان­هایِ تاریخی­یِ شان [از قبیل ِ«جنگ ِنفت رویِ شن­هایِ داغ»] را می­خواندیم ممکن بود شب­ها خواب ِمان نبرد؛ ولی، حالا دیگر ... .

درآمد

حال، می­رسیم به ذکر ِنکات :

ب- شخصیّت­هایِ حاضر و شخصیّت­هایِ غایب:

احمد شاه ِقاجار:

احمد شاه در 1295 ِشمسی با «بدرالملوک ِوالا» از اعقاب ِعبّاس میرزا پسر ِفتحعلی شاه ازدواج کرد؛ امّا این ازدواج، کمی بعد از تولّد ِتنها فرزند ِاین دو «ایران­دخت ِقاجار» (1297) به متارکه انجامید (ظاهرن
دلیل ِمتارکه و طلاق این بوده که بدرالملوک در اتاق ِشخصی اش عکس ِپدر اش را بالاتر از
عکس ِمحمِدعلی شاه می­گذاشته .) و بدرالملوک در همین سال ایران را به قصد ِسوییس ترک کرد و
دختر اش نیز، تا هنگام ِخروج ِاحمد شاه از ایران، مدّتی را در ایران و مدّتی را نیز در سوییس نزد ِمادر اش به سر می­برد و پس از مرگ ِاحمد شاه به طور ِکامل از پاریس به سوییس مهاجرت کرد.[2] ؛ بنا بر این در هنگام ِکودتای ِسوم ِحوت ِ1299، بدرالملوکِ والا، اصلن در ایران به سر نمی­برده و در آن موقع دیگر
همسر ِاحمد شاه نبوده است! (امّا شما رجوع کنید به روایت ِ جناب ِ ورزی در این باب) احمد شاه بعدن سه بار دیگر نیز در سال­هایِ 1297 و 1299 ازدواج کرد و از دو همسر ِدیگر اش دارای ِسه فرزند به نام­هایِ همایون­دخت، مریم و فریدون شد که همه­گی هم­راه پدر و بدون ِمادران ِشان از ایران خارج شدند.[3].

رضاشاه ِپهلوی:

1- رضاشاه در سال ِ1295 با «تاج­الملوک ِآیرم­لو» ازدواج کرد و اولین فرزند ِآن­ها شمس در1296 به دنیا آمد و دو سال ِبعد در 1298 ِشمسی فرزندان ِدوقلوی ِآن­ها اشرف و محمّدرضا پهلوی به دنیا آمدند[4]؛ بنا بر این در سال ِ1300 که رضاخان برای ِسرکوبی­یِ قیام ِجنگل می­رفت، محمّدرضا و اشرف، دو ساله بودند و اصلن هنوز به سنّی نرسیده­بودند که به دبستان و کودکستان بروند!

2- رضاشاه در 1301 با قمرالملوک ِامیرسلیمانی (معروف به توران) ازدواج کرد [5]؛ و حتّا پس از ازدواج با توران، دو همسر ِوی در دو خانه­یِ مجزّا به سر می­بردند نه در یک خانه؛ بنا بر این در 1300، چنان که در مجموعه­یِ عمارت فرنگی تصویر شده، وی هنوز یک همسر داشته! البته این ازدواج تنها یک سال دوام آورد و در 1302 به متارکه انجامید.[6]

محمّدرضا شاه:

1- محمّدرضا پهلوی هنگامی که 12 ساله بود (1310 ِشمسی) به سوییس اعزام شد و در 17 ساله­گی (1315) به ایران برگشت.[7] بنابر این او حدود ِ5 سال از عمر اش را در سوییس گذرانده و در
آن جا از کودک به یک جوان تبدیل شده است؛ نه آن­گونه که در «عمارت ِفرنگی» تصویر شده که جوانی بیست و چند ساله می رود و همان شکل و قیافه و سن بر می­گردد!

2- در اعزام به سوییس و در هنگام ِتحصیل در آن جا، نه فقط حسین ِفردوست، بل که علی­رضا پهلوی
برادر ِکوچک­تر ِشاه و مهرپور فرزند ِعبدالحسین ِتیمورتاش نیز با او هم­کلاس و هم­درس بودند.
مهرپور ِتیمورتاش به علّت ِدست­گیری­یِ پدر اش در ایران، دو سال ِبعد بازگردانده شد؛ ولی در عوض از سال 1316 چند فرزند ِدیگر ِِرضاخان- غلام­رضا، عبدالرضا و حمیدرضا- نیز به آن­ها اضافه شدند که هم­راه با علی­رضا، چند ماه بعد از مراجعت ِمحمّدرضا و فردوست، در 1318 به ایران برگشتند. ضمن ِآن­که باید گفت طیّ ِدوران ِتحصیل ِشاه در سوییس، علاوه بر نفیسی، مستشارالدوله معلم ِفارسی­یِ وی نیز آن­ها را
هم­راهی می­کرد.[8]

3- درباره­یِ آشنایی با «ارنست پرون» در سوییس نیز باید ذکر کرد که او- اگرچه شاید ظاهرن- شاگرد ِ
باغ­بان ِکالج ِ«له روزه» بوده و جوانکی بوده هم سن و سال ِفردوست و محمّدرضا (12-13 ساله)[9] و
تصویر ِارائه شده از نحوه­یِ آشنایی­یِ وی با شاه در «عمارت ِفرنگی» نادرست است.

محمّدعلی­یِ فروغی:

1- فروغی 5 فرزند داشت نه فقط یک دختر به نام ِپری­ماه! سه پسر ِاو به نام­هایِ محمود، محسن و مسعود، هرکدام دارایِ سوابق ِبسیار در دوره­یِ پهلوی هستند. محسن ِفروغی یکی از معماران ِصاحب ِسبک ِمعاصر است که از جمله­یِ کارهای­او می­توان به کاخ ِنیاوران، آرامگاه خیام و باباطاهر، بانک ِملّی و ... اشاره کرد.[10] مسعود فروغی از جمله­یِ استادان ِاعظم ِفراماسونری در دوره­یِ شاه بوده[11] و محمود ِفروغی نیز در همان دوره
سفیر ِایران در واشنگتن بوده است[12]. فروغی هم­چنین دو دختر داشت که همسران ِسلمان و
علی­اکبر ِاسدی، پسران ِمحمّدولی­یِ اسدی (نایب التولیه­یِ آستان ِقدس ِرضوی) بودند[13]. این دو پسر پس از دست­گیری­یِ پدر ِشان در غائله­یِ قیام ِمسجد ِگوهرشاد، دستگیر و احتمالن به هم­راه ِوی اعدام شدند[14]؛ نه طیّ ِماجرای ِتخیّلی­یِ تصویر شده در «عمارت ِفرنگی».

2- فروغی در هنگام ِکودتای ِ1299 در ایران حضور نداشت؛ زیرا در 1298 از طرف ِایران به کنفرانس ِصلح ِورسای اعزام شده بود و پس از حدود ِدو سال توقّف در فرانسه، در نیمه­هایِ سال 1300 به ایران بازگشت و در 1301 وزیر ِخارجه­یِ کابینه یِ مستوفی الممالک شد. [15]

3- فروغی هنگام ِمرگ وزیر ِدربار در کابینه­یِ قوام السلطنه بود و بنا بود تا سفیر ایران در واشنگتن شود که اجل مهلت­اش نداد. [16] بنابر این آن گونه که در «عمارت ِفرنگی» نشان داده شد او از سیاست کناره نگرفته بود و اتّفاقن در آن هنگام (1321) در حال جلوگیری از نفوذ ِرو به گسترش ِقوام­السلطنه بود.

4- فروغی به جز فاصله­یِ سال­هایِ 1314 تا 1320 ، همواره در دولت حضور داشت و در سال­هایِ 1307 تا 1307 نیز سفیر ِایران در ترکیه بود و هیچ­گاه تا قبل از 1314 انزوا پیشه نکرده بود. [17]

شهید سیّد حسن ِمدرّس:

اگر هم بخواهم از تمام ِنارسایی­هایِ مشهود در شخصیّت پردازی­یِ مدرّس در «عمارت ِفرنگی»- فارغ از بازی­یِ خوب و قابل ِقبول ِ«حسین ِمحجوب»- بگذرم، حتمن باید این نکته را ذکر کنم که شهید مدرّس ابتدا برایِ مدّتی کوتاه به دامغان و مشهد تبعید شد، سپس حدود ِدو سال در خواف تحت ِنظر بود تا آن­که سرانجام او را به کاشمر منتقل کردند و در همان­جا نیز ایشان را به شهادت رساندند [18]؛ حال آن­که در
 «عمارت ِفرنگی» شاهد ِاین هستیم که تا رضاشاه می­گوید مدرّس را تبعید کنید، عبدالحسین ِتیمورتاش به او خبر می­دهد که السّاعه خبر رسید که به کاشمر تبعید شد!

سیّد ضیاءالدین ِطباطبایی:

درباره­یِ وی تنها می­توانم به همین نکته بسنده کنم که سیّدضیا در هنگام ِکودتای ِ1299، بیست و هشت سال داشت[19] و علی­القاعده انتخاب ِفخرالدین ِصدّیق شریف برای ِایفای نقش ِوی کمی عجیب است.

سلیمان ِبهبودی

درباره­یِ سلیمان ِبهبودی نیز باز تنها به ذکر این­ نکات بسنده می­کنم که او متولّد ِ1278 ِشمسی بود و در 1300 تنها 22 سال داشت، بسیار باسواد و معلومات بوده و تحصیلات اش را در مدرسه­یِ فرانسوی­یِ «آلیانس» به اتمام رسانده و سپس وارد ِبریگاد قزاق شد و هنگامی که سرجوخه بود به علّت ِتحصیلات و سواد اش آجودان، منشی و پیش­کار ِرضاخان شد [20] (امّا شما رجوع کنید به روایت ِ جناب ِ ورزی در این باب).

سرلشکر محمّدحسین ِآیرم و سرپاس رکن­الدین ِمختاری:

1- خلاف ِآن چه که در طول ِسریال نشان داده شد، سرپاس مختاری تنها از 1315 تا 1320 ریاست ِکل ِشهربانی را بر عهده داشت و در سال­های ِ1304 تا 1315 این وظیفه بر عهده­یِ سرلشکر آیرم بود. تا آن که وی به بهانه­یِ مشکل زبان و حرف زدن به آلمان گریخت (1315) و پس این ماجرا مختاری که رییس ِ
پلیس ِسیاسی بود، با ارتقا از درجه­یِ سرهنگی به سرپاس (معادل ِسرتیپ در شهربانی) رییس ِکل شهربانی شد.[21]

2- مختاری دارای ِقامتی بسیار بلند و نزدیک به قد ِرضا شاه بود و بنابر این انتخاب ِخسرو فرخزادی برایِ ایفای ِنقش ِوی منطقی نیست.[22]

3- بسیاری از دسیسه­ها و وقایع ِدوران ِرضاشاه، از جمله، توطئه­یِ قتل ِتیمورتاش، اعدام ِسردار اسعد ِبختیاری، برکناری­یِ فروغی به دلیل ِنامه­یی که از وی نزد ِاسدی یافتند در سال ِ1314، خودکشی­یِ
علی­اکبر ِداور و ... به توطئه­های ِسرلشکر آیرم نسبت داده شده است[23] و عدم ِوجود ِاین شخصیت در
 طول ِداستان نقصی بزرگ به شمار می­آید.

پ- نکات ِدیگر :

بسیاری از حرف­ها مانده و من تنها به ذکر ِاجمالی­یِ برخی از آن ایرادها و اشکال­ها بسنده می­کنم :

1- آیا نهضت ِجنگل به این کم جانی و کوچکی بود که در «عمارت ِفرنگی» ترسیم شد؟ پس احسان­الله خان و سردار محیی و حیدر خان عمو اوغلی و خالو قربان کجایِ این قصّه اند؟ تنها میرزا کوچک و آلیانی؟!

2- آیا نقش ِ«خان ِاکبر» (میرزا کریم ِرشتی) در تاریخ، در مقایسه با افرادی چون «اردشیرجی» پررنگ­تر نبوده است؟ آیا این میرزا کریم ِِرشتی همان کسی نبود که رضاخان جزء ِزیردستان او و برادر اش سردار محیی محسوب می­شد؟ همان که پس از فتح ِتهران در مشروطه­یِ دوم در واقع رییس ِ
هیأت ِمدیره­یِ تهران و نیز عضو ِکمیته­یِ دفاع ملّی در کرمانشاه. او در عین ِحال که از
سردمداران ِنهضت ِجنگل محسوب می­شد، عضو ِکمیته­یِ «آهن و فولاد» ِسیّد ضیا هم بود و در واقع هیچ­کس به درستی نمی­دانست که او کی­ست و چه­کاره است و کدام طرفی­ست؛ همان کسی که به صورت ِاستعاری توسّط ِ«علی­یِ حاتمی» در «هزاردستان» به عنوان ِ«خان ِحاکم»- که در واقع کنایه­یی ست از «خان ِاکبر»- جلوه­گر می­شود. از آن جا که میرزا کریم ِرشتی، در این مجموعه در حدّ ِیک پادوی ِقهوه خانه، کار چاق کن و وردست ِاردشیرجی نشان داده شده است و او، شخصیّتی تاریخی ست که من ِنگارنده، مجالی بسیار برای ِمعرّفی­یِ او به خواننده­گان می­خواهم، باقی­یِ این مسئله باشد برایِ زمانی دیگر ... . 

3- آیا این همه شخصیّت ِملّی و تاریخی از جمله مجتهد ِلاری، شیخ محمّد ِخیابانی، کلنل پسیان، سردار اسعد ِبختیاری و ... کمتر از میرزا کوچک­خان بودند که در قاب ِکارگردان ِسریال نگنجیدند؟

4- آیا آداب و عناوین و رسوم ِفراماسونری- این عجیب و غریب­ترین اجتماع ِانسان­ها به دور ِهم- این قدر بچّه­گانه باید تصویر می­شد؟ آن فراماسونری­یی که باید مخفی­ترین تشکیلات را داشته باشد، اصطلاحن باید سر و ته اش با همین دو سه جمله­یِ «فلانی! شب بیا لژ!» هم می­آمد؟یا با آن
ماسک­هایِ باسمه­یی که آدم را یاد ِاستنلی کوبریک و «چشمان ِکاملن بسته» اش می­اندازد؟

5- آیا نباید به عکس­هایِ اشخاص برایِ طراحی­یِ گریم و لباس توجّه کرد؟ اگر این طور است پس چرا ما به جایِ قوام­السلطنه­یِ 1300 با سرداری و کلاه ِقجری و سبیل ِچنگیزی، قوام­السلطنه­یِ 1320 را می­بینیم با کت و شلوار و سبیل هیتلری و بسیار مسن­تر؟!

6-  و بسیاری نکات ِدیگر که در این­جا نمی­گنجد و شاید در مجالی دیگر . . .

7- باشد که امیدوار باشیم به این که باز هم بشود شاهد ِیک سریال یا کار ِسینمایی- تاریخی­یِ درخشان بود و نه این «عمارت ِفرنگی» ها .

منابع و ارجاعات:

1-  مصاحبه یِ محمّدرضا ورزی با وب­گاه ِ«جام ِجم آنلاین» / شنبه 12 ِبهمن ِ1387.

2-  «سرنوشت ِایران­دخت ِقاجار دختر ِاحمد شاه» / ماه­نامه­یِ «نیم­روز» / جمعه 10 ِخرداد ِ1381.

3-  همان.

4-  پهلوی ها / جلال ِاندرمانی­زاده و مختار ِحدیدی/ جلد ِ 2 / صص 3 الی 9.

5-  همان.

6-  همان.

7-  ظهور و سقوط ِسلطنت ِپهلوی / جلد ِ1 / خاطرات ِحسین ِفردوست / انتشارات ِاطّلاعات.

8-  همان.

9-  همان.

10- وب­گاه ِکاخ- موزه­یِ نیاوران.

11- فراموش­خانه و فراماسونری در ایران / اسماعیل ِرائین / جلد ِ3 .

12- خاطرات ِمحمود ِفروغی / به کوشش ِحبیب ِلاجوردی / تهران، کتاب ِنادر / 1381.

13- همان.

14- همان.

15- شرح ِحال ِرجال ِسیاسی و نظامی­یِ ایران / مهدی­یِ بامداد.

16- دولت­هایِ ایران از میرزا نصرالله خان ِمشیرالدوله تا میرحسین ِموسوی / اداره­یِ کلّ ِآرشیو، اسناد و
موزه­یِ دفتر ِ ریاست ِجمهوری / تهران، 1379.

17- همان.

18- شهادت ِشهید مدرّس و روز ِمجلس / وزارت ِفرهنگ و ارشاد ِاسلامی.

19- تاریخ ِبیست ساله­یِ ایران / حسین ِمکّی.

20- خاطرات/ سلیمان ِبهبودی.

21- بازی­گران سیاسی در عصر ِرضاشاهی و محمّدرضا شاهی / ناصر ِنجمی / تهران، انتشارات ِاینشتین.

22- همان.

23- همان.

پی نوشت ِ۱ : گفته بودم منتظر ِخبرهایی از این "عمارت ِفرنگی" باشید .

پی نوشت ِ۲ : تولّد ام مبارک !

۱- متاسفانه دیر به دیر به روز می کنم بلاگو ؛ به بزرگی ی ِ خود ِتون ببخشین . مشکلاتی هست که خواهم گفت .

۲- از " کاملیا " ی ِ عزیز تشکز می کنم که منو یاد آپ کردن ِ این جا انداخت !

۳- سریال ِضعیف ِ " عمارت ِفرنگی " رو دیدید؟ به زودی خبرهای ِ بیش تری در راهه !

۴- تا اطلاع ِثانوی اشعار ام تو این جا قابل ِ انتشار نیست !

۵- فعلن خداحافظ تا خبرایی که تو شماره ی ِ ۳ گفتم .